مقدمه: بروسلوز به عنوان يكي از مهمترين بيماريهاي مشترك انسان و دام محسوب مي گردد. عوامل شناخته شده بيماري ، طيف وسيعي از پستانداران اهلي و وحشي را مبتلاميازند.اين بيماري به علت ايجاد سقط جنين در دام ، كاهش توليد شير، عقيمي و نازايي و از دست رفتن ارزشهاي اقتصادي دامهاي مبتلا و همچنين به علت ابتلاي انسان به بيماري تب مالت ، همواره از دو بعد اقتصادي و بهداشتي مورد توجه قرار مي گيرد. دامهاي مبتلا به بروسلوز ، معمولاَ در اولين دوره آبستني سقط جنين نموده و در هنگام سقط جنين نموده و در هنگام سقط و تا مدتي پس از آن ، با دفع ترشحات به شدت آلوده رحمي ، باعث آلودگي محيط ، مزارع و مراتع گرديده كه خود زمينه آلودگي را براي ساير حيوانات گله و نيز انسان فراهم مي سازد. دفع دوره اي باكتري عامل بيماري از طريق شير حيوانات مبتلا و نيز دفع باكتري از طريق ترشحات رحمي در دامهاي فاقد علائم باليني و سقط جنين نيز مخاطرات فراواني را براي ساير دامها و همچنين انسان در بر دارد. با وجود اينكه از شناخت بيماري تا كنون بيش از يك قرن سپري گشته ، بروسلوز هنوز هم در بسياري از كشورهاي جهان ، بويژه كشورهاي مديترانه اي و خاورميانه ، همچنان به عنوان به عنوان يكي از مهمترين بيماريهاي مشترك انسان و دام و از مهمترين معضلات بهداشتي جوامع مطرح مي باشد وتنها تعداد محدودي از كشورهاي جهان اين بيماري را ريشه كن نموده يا در آستانه ريشه كني قرار دارند. مبارزه با اين بيماري وكنترل و ريشه كني آن به دليل كثرت گونه اي عوامل بيماريزا و كثرت گونه اي حيوانات ميزبان ، دوام نسبتاَ قابل توجه باكتري عامل بيماري در محيط ، عدم كفايت برنامه هاي واكسيناسيون براي ريشه كني بيماري و لزوم شناسايي و حذف دامهاي عامل انتشار بيماري در مقاطع خاص از اجراي برنامه هاي مبارزه و لزوم هزينه شدن سرمايه هاي سنگين اقتصادي، همواره در بسياري از كشورهاي جهان ، با دشواريها و مشكلات عديده مواجه بوده است. اسامي متفوات بيماري: تب مواج، تب مالت، تب جيبرالتال، تب مديترانه، تب آبورتوس، سقط جنين مسري، سقط جنين عفوني، سقط جنين واگيردار، اپيديدميت قوچ و بيماري بانگ(در گاو)

عامل بيماري : عامل اين بيماري گونه هاي مختلف ميكروب بروسلا مي باشد.

علائم بيماري در دام: بروز علائم بيماري در دام به سطح ايمني گله ها وابسته بوده و در گله هاي غير واكسينه، سقط جنين در دام و شيوع سقط در گله مهمترين علامت بروز بيماري مي باشد. سقط جنين در گاو از ماه پنجم آبستني به بعد در گوسفند و بز در آخرين دو ماهه دوره آبستني حادث مي گردد. هر چند در تعدادي از دامهاي مبتلا ، سقط جنين در آبستني هاي دوم و بعد از آن نيز مشاهده مي گردد. با اين وجود بسياري از دامهاي مبتلا در آبستني هاي دوم به بعد سقط جنين ننموده و از ديدگاه برنامه هاي كنترل و ريشه كني ، چنين دامهايي به لحاظ انتشار بيماري در سطح گله ها بسيار حائز اهميت مي باشند. در فرم حاد بيماري در گوسفند و بز گاهي علائمي نظير تب، بي حالي، كاهش وزن، اسهال و لنگش مشهود است.

از ساير علائم بيماري مي توان به موارد زير اشاره نمود:

جفت ماندگي ، التهاب رحم، التهاب بيضه، كاهش توليد شير، عقيم شدن و نازايي موقت يا دائمي، تأخير فواصل باروري و افزايش فاصله دوره شير داري

روشهاي انتقال بيماري در دام: حيوانات مبتلا به بروسلوز در هنگام سقط جنين ، عامل بيماري را به شدت از طريق ترشحات رحمي دفع مي نمايند. همچنين باكتري عامل بيماري از طريق شير حيوانات مبتلا دفع مي شود به گونه اي كه بز آلوده در تمام مدت شيرداري، گوسفند آلوده معمولاَ در 2 ماهه اول و گاو مبتلا در تمام مدت شيرداري و به صورت متناوب عامل بيماري را از طريق شير دفع مي نمايند.

روشهاي مختلف ورود ميكروب به بدن دام عبارتند از:

روش خوراكي: روش خوراكي كه از طريق مصرف آب ، علوفه و خوردن جفت و ترشحات رحمي آلوده مي باشد.

پوست: ورود جرم به بدن از طريق زخمهاي موجود در پوست مي باشد.

ملتحمه چشم:

پستان: در هنگام شيردوشي

تلقيح مصنوعي: تلقيح با اسپرم آلوده

انتقال بيماري از دام آلوده به جنين صورت مي پذيرد ولي ميزان وقوع آن ناچيز است همچنين انتقال بياري بوسيله نيش حشرات ، بند پايان و بوسيله جوندگان نيز گزارش گرديده است.

انتقال بيماري از يك منطقه به ساير مناطق معمولا در هنگام جابجايي دام آلوده صورت مي پذيرد.

پيشگيري و كنترل: در اين خصوص مي بايست مسائلي رعايت گشته تا نتايج خوبي به دست آيد كه شامل:

1- رعايت اصول بهداشتي : مي بايست دامهاي آلوده را از دامهاي سالم در هنگام زايمان جداگشته وضدعفوني اصطبل صورت گرفته و نيز جنينهاي كه از اينگونه دامها سقط مي گردند دفن و شير اين دامها پاستوريزه گردند.

2- شناسايي گله آلوده: براي شناسايي دامهاي آلوده از دام سالم مي بايست عمليات تست صورت گيرد كه اين امر مهم فقط و فقط از طريق شبكه هاي دامپزشكي مستقر در هر شهرستان صورت گرفته كه با انجام خونگيري از دامها و جداكردن مبتلايان و كشتار آنها صورت مي پذيرد .

3- واكسيناسيون گله: واكسيناسيون كه يك امر بسيار مهم در كاهش ميزان بيماري بوده در گله هاي گاوي با واكسن 19s به گوساله هاي 8-3 ماهه در گاوداريهاي صنعتي و نيمه صنعتي و در گله هاي گوسفندي با واكسن revبه بره ها و بزغاله هاي 6-3- ماهه در گوسفندداريهاي صنعتي و نيمه صنعتي كه اين دو واكسن به صورت دز كامل تزريق مي گردند.

و واكسن ديگر R.D.S19 در گاوداريهاي روستايي سن سه ماهه به بالا دز كاهيده و RDREV در گوسفند داريهاي روستايي از سن سه ماهه به بالا صورت مي گيرد كه اين امر مهم نيز توسط شبكه هاي دامپزشكي مستقر در شهرستانها صورت مي پذيرد.

4- كنترل حمل ونقل: در مناطق تحت پوشش مي بايستي وروديها و خروجيها هنگام عمليات كنترل گردند.